Аб развіццi натарыята і загсаў

Развіццё натарыята і натарыяльнай дзейнасці

Задачамі натарыяльнай дзейнасці з'яўляюцца забеспячэнне абароны праў і законных інтарэсаў грамадзян і юрыдычных асоб, дзяржаўных інтарэсаў шляхам здзяйснення натарыяльных дзеянняў; натарыяльнае пасведчанне здзелак, бясспрэчных праў і фактаў у мэтах надання ім юрыдычнай дакладнасці і забеспячэння стабільнасці грамадзянскага абароту; аказанне юрыдычнай дапамогі ў парадку, устаноўленым заканадаўствам; фарміраванне паважлівага стаўлення да закона.

Міністэрства юстыцыі з дня свайго ўтварэння ажыццяўляе кіраўніцтва натарыятам. Дакументальна развіццё натарыята пачынаецца з моманту ўтварэння ў лютым 1919 года Наркамата юстыцыі ССРБ.

Адным з найбольш значных актаў савецкага перыяду, які рэгулюе пытанні натарыяльнай дзейнасці, з'яўляецца Закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ад 30 красавіка 1974 г. № 216-VIII «Аб дзяржаўным натарыяце». У адпаведнасці з названым законам кіраўніцтва дзяржаўным натарыятам ажыццяўлялася Саветам Міністраў СССР, Саветам Міністраў БССР, выканаўчымі камітэтамі абласных, раённых, гарадскіх Саветаў дэпутатаў працуючых, Міністэрствам юстыцыі СССР, Міністэрствам юстыцыі БССР.

Натарыяльныя дзеянні здзяйснялiся ў натарыяльных канторах, а ў населеных пунктах, дзе іх не было, – выканаўчымі камітэтамі гарадскіх, пасялковых, сельскіх Саветаў дэпутатаў працуючых, за мяжой –консульскімі ўстановамі.

З улікам новых сацыяльна-эканамічных умоў у 1993 годзе ў г. Мінску ў парадку эксперыменту прыватнай натарыяльнай практыкі было выдадзена 15 ліцэнзій на занятак прыватнай натарыяльнай практыкай. З лютага 1994 года эксперымент быў распаўсюджаны па ўсёй рэспубліцы і натарыусы атрымалі магчымасць ажыццяўляць натарыяльную дзейнасць у якасці прыватных натарыусаў. Да 1996 года было выдадзена болей за 100 ліцэнзій на заняцце прыватнай натарыяльнай практыкай.

Міністэрства юстыцыі было ініцыятарам перахода дзяржаўных і прыватных натарыусаў на работу па прынцыпе «адно акно», у сувязі з чым быў распрацаваны і ў наступным прыняты Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 12 мая 2005 г. №220 «Аб некаторых мерах па спрашчэнні парадку здзяйснення натарыяльных дзеянняў». Натарыусы першымі ў краіне апрабавалі новыя ўмовы работы. У наступным прынцып «адно акно» быў уведзены і ў іншых дзяржаўных органах і арганізацыях.

Міністэрства юстыцыі з'яўляецца распрацоўшчыкам некалькіх соцень нарматыўных прававых актаў, якія рэгулююць сферу натарыяльнай дзейнасці, – Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 3 мая 1997 г. №12 «Аб некаторых мерах па ўдасканальванні адвакацкай і натарыяльнай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь», Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 2 лютага 2000 г. №38 «Аб зацвярджэнні Палажэння аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь», Закона Рэспублікі Беларусь ад 18 ліпеня 2004 г. № 305-З «Аб натарыяце і натарыяльнай дзейнасці», так і рэгулюючых яго дзейнасць на ўрадавым і ведамасным узроўнях.

У 2013 годзе Міністэрствам юстыцыі быў распрацаваны Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 27 лістапада 2013 г. № 523 «Аб арганізацыі натарыяльнай дзейнасці ў Рэспубліцы Беларусь» і ўвесь спадарожны масіў нарматыўна-прававой базы, які дазволіў за некалькі гадоў правесці ўнікальную рэформу натарыяту – вывесці натарыусаў з дзяржаўнага падпарадкавання і фінансавання, забяспечыўшы магчымасць ажыццяўлення імі дзейнасці са студзеня 2014 года на ўмовах самакіравання і самафінансавання шляхам аб'яднання ў некамерцыйную арганізацыю – Беларускую натарыяльную палату.

Беларускай натарыяльнай палаце былі дадзены паўнамоцтвы па арганізацыі натарыяльнага абслугоўвання і метадычнаму кіраўніцтву натарыятам. За Міністэрствам юстыцыі засталіся функцыі кіраўніцтва натарыятам, рэгулявання натарыяльнай дзейнасці і кантролю за выкананнем натарыусамі заканадаўства аб натарыяце.

Статус натарыуса як публічнай службовай асобы, што атрымлівае паўнамоцтва ад дзяржавы і рэалізуе іх ад яго імя і пад яго кантролем, не змяніўся.

З першых дзён рэформы намеры міністэрства былі накіраваны на падтрыманне прэстыжу і аўтарытэту натарыяту, што функцыянуе ў новых умовах, павышэнне якасці работы натарыусаў і яго прафесійнага ўзроўню.

За перыяд, на працягу якога натарыусы працуюць на ўмовах самакіравання і самафінансавання, адбыліся немалаважныя змяненні. У мэтах комплекснага аказання натарыусам юрыдычнай дапамогі былі пашыраны задачы натарыяльнай дзейнасці. У кампетэнцыю натарыусаў была перададзена асноўная частка бясспрэчных патрабаванняў, якія раней разглядаліся ў загадным вядзенні эканамічнымі судамі. У цяперашні час працягваецца работа над пашырэннем пераліку бясспрэчных патрабаванняў, якія могуць быць задаволены на падставе выканаўчага надпісу натарыуса.

Натарыусы надзелены правам прадстаўлення электронных дакументаў для дзяржаўнай рэгістрацыі юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў, а таксама выступаць у якасці інфармацыйнага пасрэдніка пры дзяржаўнай рэгістрацыі нерухомай маёмасці, праў на яго і здзелак з ім.

Міністэрствам юстыцыі паспяхова выканана пастаўленая Кіраўніком дзяржавы задача па забеспячэнні ўкаранення Беларускай натарыяльнай палатай у натарыяльных канторах і натарыяльных бюро адзінай электроннай сістэмы ўліку натарыяльных дзеянняў і спадчынных спраў з 1 студзеня 2017 года.

Развіццё органаў запісу актаў грамадзянскага стану

Гісторыя ўтварэння органаў запісу актаў грамадзянскага стану звязана з нараджэннем савецкай дзяржавы. Створаныя ў першыя месяцы жыцця новай дзяржавы аддзелы запісу шлюбаў і нараджэнняў прынялі на сябе функцыі, якія выконваліся ў царскай Расіі царквой. Да іх утварэння рэгістрацыяй нараджэнняў, шлюбаў і смярцей займаліся царкоўныя ўстановы розных канфесій.

Пасля прыняцця 18 снежня 1917 года Дэкрэта ВЦВК і СНК РСФСР «Аб грамадзянскім шлюбе, аб дзецях і аб вядзенні кніг актаў стану» на тэрыторыі рэспублікі сталі дзейнічаць аддзелы запісаў шлюбаў і нараджэнняў, якія ў наступным пераймянаваны ў бюро, аддзелы запісу актаў грамадзянскага стану Саветаў дэпутатаў, мясцовых выканкамаў, і з 1957 года ўвайшлі ў сістэму Міністэрства юстыцыі.

У цяперашні час у рэспубліцы рэгістрацыю актаў грамадзянскага стану ажыццяўляюць аддзелы загса раённых, гарадскіх выканаўчых камітэтаў і мясцовых адміністрацый раёнаў у гарадах, Палац грамадзянскіх абрадаў Мінскага гарвыканкама, пасялковыя і сельскія выканаўчыя і распарадчыя органы, за яе межамi – замежныя ўстановы Рэспублікі Беларусь.

Аддзелы запісу актаў грамадзянскага стану з'яўляюцца структурнымі падраздзяленнямі мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў і падпарадкоўваюцца ім па агульных пытаннях сваёй дзейнасці, а таксама ўваходзяць у сістэму Міністэрства юстыцыі і падпарадкоўваюцца яму па пытаннях рэалізацыі дзяржаўнай палітыкі ў сферы юстыцыі.

Упраўленнем натарыята і загсаў пастаянна вядзецца работа па ўдасканальванні і спрашчэнні рэгістрацыi актаў грамадзянскага стану. Ініцыіруюцца і распрацоўваюцца змяненні ў Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям'і. Уведзены навацыі, якія дазволілі спрасціць працэдуру падачы заявы на рэгістрацыю шлюбу, забяспечыць магчымасць рэалізацыі права на заключэнне шлюбу на тэрыторыі нашай дзяржавы асобамі, якія не з'яўляюцца грамадзянамі Рэспублікі Беларусь, забяспечыць крокавую даступнасць на ажыццяўленне адміністрацыйнай працэдуры па ўнясенні змяненняў, дапаўненняў, выпраўленняў у запіс актаў грамадзянскага стану, а таксама рэгістрацыю скасавання шлюбу органамі загса ў сувязі з перадачай у іх кампетэнцыю з судоў скасавання шлюбаў па ўзаемнай згодзе, пры адсутнасцi агульных непаўналетніх дзяцей і спрэчкі аб маёмасці і іншыя.

Абагульняецца практыка работы органаў, якія рэгіструюць акты грамадзянскага стану. Напрыклад, абагулнена практыка дзейнасці архіваў органаў загса па ажыццяўленні адміністрацыйных працэдур; вынікі выбарачных праверак пасялковых сельскіх выканаўчых камітэтаў; практыка работы органаў загса па рэгістрацыі заключэння шлюбу, аказанню дадатковых платных паслуг па забеспячэнні ўрачыстай абстаноўкі рэгістрацыі заключэння шлюбу.

Па выніках абагульнення былі ініцыіяваны змяненні ў рэгуляванне сферы аказання органамі загса дадатковых платных паслуг, звязаных з рэгістрацыяй актаў грамадзянскага стану, і распрацавана пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 15 кастрычніка 2016 г. №826 «Аб аказанні дадатковых платных паслуг органамі, якія рэгіструюць акты грамадзянскага стану».

Паслугі па забеспячэнні ўрачыстай абстаноўкі рэгістрацыі актаў грамадзянскага стану карыстаюцца асобай папулярнасцю ў насельніцтва рэспублікі. Традыцыйным стала правядзенне ўрачыстых рэгістрацый заключэння шлюбаў па індывідуальных сцэнарыях, рэгістрацый заключэння шлюбаў не толькі ў памяшканнях аддзелаў загса, але і ў гістарычных і памятных месцах. Маладыя актыўна выкарыстоўваюць гэту магчымасць і заключаюць шлюбы ў Мiрскiм замку, Нясвіжскай ратушы і замку, канцэртнай зале «Верхні горад» у горадзе Мінску і многіх іншых аналагічных месцах. Гэта садзейнічае ўмацаванню пазітыўнага іміджу не толькі канкрэтнага органа рэгістрацыі, але і дзяржаўных службаў у цэлым, робіць падзеі асабліва ўрачыстымі і памятнымі для іх удзельнікаў.

Міністэрствам юстыцыі заснаваны і з 2010 года праводзіцца Рэспубліканскі агляд-конкурс прафесійнага майстэрства работнікаў органаў, якія рэгіструюць акты грамадзянскага стану, мэтай якога, перш-наперш, з'яўляецца ўдасканальванне прафесійнага майстэрства гэтых работнікаў у сферы правядзення ўрачыстых рэгістрацый і юбілеяў сямейнага жыцця.

Конкурс праводзіцца ў трох намінацыях: «Лепшы вядучы па правядзенні ўрачыстага абраду – рэгістрацыя заключэння шлюбу», «Лепшы вядучы па правядзенні ўрачыстага абраду – рэгістрацыя нараджэння», «Лепшы вядучы па правядзенні юбілейнай урачыстасці».

Супрацоўнікі міністэрства ўваходзяць у склад міжнародных рабочых груп па пытаннях дзейнасці органаў загса. З'яўляюцца пастаяннымі членамі рабочай групы па пытаннях узаемадзеяння органаў загса Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі Аб'яднанай калегіі міністэрстваў юстыцыі дзяржаў – удзельнікаў Саюзнай дзяржавы.

Гэта дазваляе праводзіць сістэмны і ўсебаковы аналіз заканадаўства ў прызначанай сферы, уносіць прапановы па яго ўдасканальванню, аператыўна вырашаць пытанні прымянення палажэнняў міжнародных пагадненняў, вызначаць адзіныя падыходы правапрымяняльнай практыкі органаў загса адпаведных дзяржаў.

уверх