Выяўляюцца новыя архіўныя дакументы аб злачынствах, учыненых нацыстамі на акупаванай тэрыторыі Беларусі ў рамках "Акцыі Т4"

Масавыя нацысцкія злачынствы супраць мірнага насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны ў шэрагу выпадкаў мелі трагічныя аналагі на тэрыторыі самой Германіі і іншых захопленых краін. Яўгенічныя тэорыі расавай перавагі і расавай чысціні на практыцы выяўляліся ў сістэматычных рэпрэсіях у стаўленні вызначаных сацыяльных і нацыянальных груп, у стварэнні сеткі канцэнтрацыйных лагераў, гета і інш.

Адной з жахлівых нацысцкіх практык стала мэтанакіраванае знішчэнне людзей з рознымі формамі фізічных і псіхічных адхіленняў здароўя. У гэтую катэгорыю «баластных істот» уключаліся, у тым ліку, асобы са спадчыннымі хваробамі, разумова адсталыя, невылечна хворыя. Іх знішчэнне апраўдвалася нацыстамі нібы гуманнай ідэяй "ажыццяўлення смерці з жалю". У гісторыю гэтыя злачынствы ўвайшлі пад назвай «Акцыя Т4» («Акцыя Тыргартэнштрасэ 4»; ням.: Aktion T4, Aktion Tiergartenstraße 4).

У XXI стагоддзі нямецкі лекар-псіхіятр М.Кранах наступным чынам ахарактарызаваў мэты дадзенай «акцыі»: «Гэта была не эўтаназія ў яе строгім медыцынскім сэнсе, гэта было не «забойства са спагады». Яно ажыццяўлялася асабліва жорсткай і бесчалавечнай выявай без якіх-небудзь намёкаў на спачуванне або пачуцці ўласнай годнасці… празмерная жорсткасць, амаральнасць і смага забойства».

У айчыннай гістарыяграфіі ўжо былі апісаны асобныя факты злачынстваў, учыненых нацыстамі на акупаванай тэрыторыі нашай рэспублікі ў рамках "Акцыі Т4". Так, у жніўні 1941 года ў Віцебску былі знішчаны пацыенты гарадской псіхіятрычнай бальніцы. Частку з іх нацысты жорстка забілі палкамі. Астатніх забілі шляхам увядзення вялікіх доз скапаламіну і стрыхніну.

У ходзе расследавання крымінальнай справы аб генацыдзе насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны быў выяўлены шэраг дадатковых дакументальных пасведчанняў аб правядзенні "Акцыі Т4". У прыватнасці, у зняволенні Магілёўскай гарадской камісіі па ўсталяванні і расследаванні злачынстваў нямецка-фашысцкіх захопнікаў і іх памагатых па знішчэнні савецкіх грамадзян на тэрыторыі г. Магілёва і яго наваколляў ад 5 кастрычніка 1944 г. паказвалася: «Увосень па загадзе афіцэра Магілёўскага гестапа адной з пакояў псіхлячэбніцы ніжняга паверха была ўладкованая «душагубка» шляхам прыстасавання ў адно з вокнаў ад аўтамашыны газаправодных трубак, якая герметычна зачыняецца дзвярыма ў пакой і іншымі відамі ізаляцыі пакоя па доступе і выхаду з яе паветра. Калі пакой быў абсталяваны пад «душагубку» аднаго дня па загадзе таго ж капітана Прып, у дадзеным пакоі было задушана газамі ад аўтамашыны да 700 чалавек псіхічнахворых. Падача газу ў пакой, у які заганялася па 70-80 чалавек псіхічнахворых, ажыццяўлялася праз газаправодныя трубкі ад дзеючага матора якая знаходзілася пад акном у двары аўтамашыны. Трупы знішчаных газамі былі вывезены аўтамашынамі і пахаваны ў супрацьтанкавых равах в. Новапашкава і лесаўчастка Казіміроўкі. Неўзабаве пасля ўжывання да псіхічнахворых «душагубкі», шляхам закідвання гранатамі і растрэлам былі знішчаныя пакінутыя ў жывых пасля «душагубкі» яшчэ 500 чалавек псіхічнахворых. Такім чынам, псіхічнахворых было знішчана 1300 чалавек. Пасля чаго памяшканне акупантамі было занята пад ваенны шпіталь.

Пра тое, што псіхічнахворыя, знаходзячыся ў «душагубцы», былі знішчаны пакутлівай смерцю, пацвярджае сведка, былы работнік псіхлячэбніцы Казакова Наталля Мікітычная, якая паказала: «Падчас ужывання да псіхічнахворых газаў «душагубкі», я знаходзілася ў сумежным пакоі з «душам чула крыкі і крыкі псіхічнахворых, а калі выносілі трупы з пакоя-"душагубкі", то амаль усе трупы мелі ненатуральную позу, скручаныя, з падранай сукенкай, учапіліся адзін у аднаго мёртвай хваткай, з надзьмутымі венамі на целе і фіялетавым колерам твара".

У Паведамленні № 6 аб дзейнасці і становішчы айнзацгруп паліцыі бяспекі і СД Германіі на тэрыторыі СССР (канец кастрычніка 1941 года) адзначалася, што «У Мінску знішчана 632 чалавекі псіхічнахворых». Гэта былі пацыенты псіхіятрычнай лякарні ў Навінках і шостага аддзялення 2-й гарадской лякарні ў Менску.

Падобныя "акцыі" былі праведзены нацыстамі на тэрыторыі Лідскага раёна, Пінска, Рагачова.

"Акцыя Т4" насіла сакрэтны характар. Сёння мы, выяўляючы і аналізуючы разрозненыя дакументальныя сведчанні, стаім на парозе адкрыцця сапраўднага маштабу яшчэ адной жудаснай старонкі нацысцкага генацыду ў Беларусі, звязанай з мэтанакіраваным, цынічным і жорсткім знішчэннем тысяч людзей з рознымі формамі фізічных і псіхічных адхіленняў.