Выдавецкі праект «Без тэрміна даўніны. Беларусь” – гэта важкі ўклад беларускіх архівістаў у рэалізацыю дзяржаўнай гістарычнай палітыкі.
Сёння на пляцоўцы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі адбылася прэзентацыя зборніка дакументаў “Без тэрміна даўнасці. Беларусь», арганізаваная Дэпартаментам па архівах і справаводстве Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь.
У якасці ганаровых гасцей у мерапрыемстве прынялі ўдзел Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс, настаяцель Храма-помніка ў гонар Усіх святых і ў памяць аб ахвярах, выратаванні Айчыны нашай протаірэй Фёдар Поўны, якія паслужылі, і шэраг іншых прадстаўнікоў дзяржаўных органаў і грамадскіх арганізацый.
Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс:
“Гэты год, год гістарычнай памяці, асабліва падкрэслівае значнасць тых працэсаў, якія адбываюцца ў нашай Рэспубліцы. Беларусь вельмі моцна пацярпела ў гады Вялікай Айчыннай вайны, і мы асабліва шануем памяць аб нашай гісторыі, памятаем аб ахвярах, аб тых загінуўшых у бітвах і пазбаўленнях, памятаем і шануем іх подзвіг! Мы захоўваем нашу гістарычную памяць, у тым ліку замацаваўшы на ўзроўні асноўнага Закона нашай дзяржавы - Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь. Выданне такога зборніка - важны аспект дакументальнага ўвекавечання гістарычнай памяці народа. Рэалізацыя такіх праектаў нясе таксама асветніцкую місію па захаванні нашай спадчыны, традыцый і пераемнасці пакаленняў. Мерапрыемства ўкладваецца ў рамкі ідэалогіі нашай дзяржавы».
Сёння наша дзяржава і грамадства свята шануюць і захоўваюць Памяць аб гераічных і трагічных старонках нашай гісторыі. Спробы рэвізіі вынікаў Вялікай Айчыннай вайны ў Рэспубліцы Беларусь разбіваюцца аб глыбокую навуковую аргументацыю вучоных і ўстойлівае непрыманне грамадствам псеўдагістарычных гіпотэз. Найбольш важкім довадам у любой навуковай спрэчцы з'яўляюцца першакрыніцы – архіўныя дакументы. Менавіта таму ў Нацыянальным архіве Рэспубліцы Беларусь такая вялікая ўвага надаецца публікацыі і ўвядзенню ў навуковы абарот дакументаў па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. За апошнія 20 гадоў работнікамі архіва падрыхтавана і апублікавана больш за 60 выданняў (зборнікаў, манаграфій, альбомаў) па розных аспектах вайны.
Дырэктар Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь Андрэй Дземянюк:
«У аснову зборніка пакладзены масіў дакументаў з фондаў Нацыянальнага архіва Беларусі, абласных архіваў, а таксама з архіваў Расійскай Федэрацыі. Дакументы ўнікальныя: і з архіўных фондаў беларускага штаба партызанскага руху, і крымінальныя справы на ваенных злачынцаў, якія былі асуджаныя ваеннымі трыбуналамі ў пасляваенны перыяд тут на тэрыторыі Беларусі, і дакументы Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі, што азначае, што гэтыя матэрыялы могуць служыць асновай для далейшага вывучэння навукоўцамі.
Праект мы рабілі 2 гады: шэсць тамоў. Праца аказалася вельмі важнай, вельмі запатрабаванай. І сёння мы, архівісты, гісторыкі, з гонарам прадстаўляем гэты праект шырокай грамадскасці».
Кожнае новае дакументальнае выданне, прысвечанае Вялікай Айчыннай вайне, - гэта свайго роду помнік мільёнам нашых суайчыннікаў, загінуўшых і жывых, іх мужнасці, стойкасці, патрыятызму і самаахвяраванню, бязмежнай веры ў Перамогу.
Настаяцель Храма-помніка ў гонар Усіх святых і ў памяць аб ахвярах, выратаванні Айчыны нашай протаірэй Фёдар Поўны, якія паслужылі:
«Смерць цялесная ў нашай культуры ёсць нараджэнне ў вечнасці. А смерць, спалучаная з ахвярай і подзвігам пакідае памяць на стагоддзі нават у матэрыяльным свеце. Уяўляеце, у нашым тленным свеце ёсць вечныя катэгорыі: памяць жыве ў розумах і сэрцах пакаленняў, якія змяняюцца. Вартасць загінулых засталася назаўжды ў іх ахвяры, у іх асуджанасці і трагічнасці, яна ўпісана навекі ў гісторыю нашага народа.
У гэтых шасці тамах серыі "Без тэрміну даўніны", прысвечанай генацыду беларускага народа, сабраны доказы аб бяздушнай мёртвасці катаў і аб вечнай славе загінуўшых пакутнікаў. Тут наш смутак, наш боль, і адначасова нешта, чытанае паміж радкамі, што даказвае нязломнасць і рашучасць нашага народа, даказвае, што нішто і ніколі не растопча вартасці нашага народа».
Адным з арганізатараў дакументальнай серыі зборнікаў "Без тэрміна даўнасці" з'явіўся фонд "Гістарычная памяць". Сярод прыярытэтных напрамкаў дзейнасці фонду з'яўляецца вывучэнне нацысцкіх злачынстваў супраць мірнага насельніцтва на тэрыторыі Усходняй Еўропы.
Валодаючы вялікім вопытам у галіне публікацыі дакументаў ваеннага перыяду, менавіта Нацыянальны архіў стаў галаўной арганізацыяй пры рэалізацыі шматтомнага фундаментальнага праекта з серыі "Без тэрміну даўнасці" аб злачынствах нацыстаў і іх памагатых супраць мірнага насельніцтва Беларусі.
Апублікаваныя дакументы аб ваенных злачынствах - гэта не толькі страшная спадчына вайны, але і неабвержны доказ віны нацыстаў, пацвярджэнне злачынстваў гітлерызму і яго памагатых. Сімвалічна, што матэрыялы, прадстаўленыя ў зборніках дакументаў “Без тэрміна даўнасці. Беларусь» леглі ў аснову крымінальнай справы, узбуджанай у 2021 годзе Генеральнай пракуратурай Рэспублікі Беларусь, па факце генацыду насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны перыяд.
Намеснік Міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь Старавойтаў Мікалай Міхайлавіч:
«У нашай краіне з вялікай павагай і павагай ставяцца да герояў Вялікай Айчыннай вайны. На жаль, апошнім часам некаторымі заходнімі палітыкамі іншых намаганняў прадпрымаецца, каб перапісаць гісторыю Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў, каб абясцэніць подзвіг савецкіх воінаў, партызан, падпольшчыкаў і нанесці жорсткую абразу нашчадкам пераможцаў, узмацніць супрацьстаянне паміж людзьмі, пасеяць у людзьмі.
У Беларусі ніколі не спынялася вывучэнне гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Мы ганарымся тым, што гэты працэс ішоў без "перапісвання" гістарычнай праўды. Архівісты вучоныя і краязнаўцы выяўлялі новыя дакументы і факты, дапаўнялі і ўдакладнялі гераічны летапіс нашай гісторыі, які пачалі пісаць нашы продкі - відавочцы і ўдзельнікі той страшнай вайны. У рамках рэалізацыі праекту «Без тэрміна даўнасці. Беларусь» была праведзена каласальная праца. З архіваў Беларусі, Расіі, Германіі і ЗША былі сабраны тысячы дакументальных сведчанняў нацысцкіх злачынстваў на тэрыторыі ўсіх абласцей рэспублікі. За кожнай старонкай зборнікаў - гора і боль. Гэтыя сведчанні не маюць тэрміна даўнасці. Гэтую праўду немагчыма і згубна хаваць. Маладое пакаленне павінна разумець, якім коштам нашай краіне дасталася Перамога, і ў чым сутнасць нацызму і расізму».
Атмасферу захопленага гонару і духу патрыятызму мерапрыемству надалі не толькі выступленні ўдзельнікаў і гасцей, але і цудоўнае музычнае выступленне Усіхсвяцкага мужчынскага хору.
У якасці ганаровых гасцей у мерапрыемстве прынялі ўдзел Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс, настаяцель Храма-помніка ў гонар Усіх святых і ў памяць аб ахвярах, выратаванні Айчыны нашай протаірэй Фёдар Поўны, якія паслужылі, і шэраг іншых прадстаўнікоў дзяржаўных органаў і грамадскіх арганізацый.
Намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Вольга Чупрыс:
“Гэты год, год гістарычнай памяці, асабліва падкрэслівае значнасць тых працэсаў, якія адбываюцца ў нашай Рэспубліцы. Беларусь вельмі моцна пацярпела ў гады Вялікай Айчыннай вайны, і мы асабліва шануем памяць аб нашай гісторыі, памятаем аб ахвярах, аб тых загінуўшых у бітвах і пазбаўленнях, памятаем і шануем іх подзвіг! Мы захоўваем нашу гістарычную памяць, у тым ліку замацаваўшы на ўзроўні асноўнага Закона нашай дзяржавы - Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь. Выданне такога зборніка - важны аспект дакументальнага ўвекавечання гістарычнай памяці народа. Рэалізацыя такіх праектаў нясе таксама асветніцкую місію па захаванні нашай спадчыны, традыцый і пераемнасці пакаленняў. Мерапрыемства ўкладваецца ў рамкі ідэалогіі нашай дзяржавы».
Сёння наша дзяржава і грамадства свята шануюць і захоўваюць Памяць аб гераічных і трагічных старонках нашай гісторыі. Спробы рэвізіі вынікаў Вялікай Айчыннай вайны ў Рэспубліцы Беларусь разбіваюцца аб глыбокую навуковую аргументацыю вучоных і ўстойлівае непрыманне грамадствам псеўдагістарычных гіпотэз. Найбольш важкім довадам у любой навуковай спрэчцы з'яўляюцца першакрыніцы – архіўныя дакументы. Менавіта таму ў Нацыянальным архіве Рэспубліцы Беларусь такая вялікая ўвага надаецца публікацыі і ўвядзенню ў навуковы абарот дакументаў па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. За апошнія 20 гадоў работнікамі архіва падрыхтавана і апублікавана больш за 60 выданняў (зборнікаў, манаграфій, альбомаў) па розных аспектах вайны.
Дырэктар Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь Андрэй Дземянюк:
«У аснову зборніка пакладзены масіў дакументаў з фондаў Нацыянальнага архіва Беларусі, абласных архіваў, а таксама з архіваў Расійскай Федэрацыі. Дакументы ўнікальныя: і з архіўных фондаў беларускага штаба партызанскага руху, і крымінальныя справы на ваенных злачынцаў, якія былі асуджаныя ваеннымі трыбуналамі ў пасляваенны перыяд тут на тэрыторыі Беларусі, і дакументы Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі, што азначае, што гэтыя матэрыялы могуць служыць асновай для далейшага вывучэння навукоўцамі.
Праект мы рабілі 2 гады: шэсць тамоў. Праца аказалася вельмі важнай, вельмі запатрабаванай. І сёння мы, архівісты, гісторыкі, з гонарам прадстаўляем гэты праект шырокай грамадскасці».
Кожнае новае дакументальнае выданне, прысвечанае Вялікай Айчыннай вайне, - гэта свайго роду помнік мільёнам нашых суайчыннікаў, загінуўшых і жывых, іх мужнасці, стойкасці, патрыятызму і самаахвяраванню, бязмежнай веры ў Перамогу.
Настаяцель Храма-помніка ў гонар Усіх святых і ў памяць аб ахвярах, выратаванні Айчыны нашай протаірэй Фёдар Поўны, якія паслужылі:
«Смерць цялесная ў нашай культуры ёсць нараджэнне ў вечнасці. А смерць, спалучаная з ахвярай і подзвігам пакідае памяць на стагоддзі нават у матэрыяльным свеце. Уяўляеце, у нашым тленным свеце ёсць вечныя катэгорыі: памяць жыве ў розумах і сэрцах пакаленняў, якія змяняюцца. Вартасць загінулых засталася назаўжды ў іх ахвяры, у іх асуджанасці і трагічнасці, яна ўпісана навекі ў гісторыю нашага народа.
У гэтых шасці тамах серыі "Без тэрміну даўніны", прысвечанай генацыду беларускага народа, сабраны доказы аб бяздушнай мёртвасці катаў і аб вечнай славе загінуўшых пакутнікаў. Тут наш смутак, наш боль, і адначасова нешта, чытанае паміж радкамі, што даказвае нязломнасць і рашучасць нашага народа, даказвае, што нішто і ніколі не растопча вартасці нашага народа».
Адным з арганізатараў дакументальнай серыі зборнікаў "Без тэрміна даўнасці" з'явіўся фонд "Гістарычная памяць". Сярод прыярытэтных напрамкаў дзейнасці фонду з'яўляецца вывучэнне нацысцкіх злачынстваў супраць мірнага насельніцтва на тэрыторыі Усходняй Еўропы.
Валодаючы вялікім вопытам у галіне публікацыі дакументаў ваеннага перыяду, менавіта Нацыянальны архіў стаў галаўной арганізацыяй пры рэалізацыі шматтомнага фундаментальнага праекта з серыі "Без тэрміну даўнасці" аб злачынствах нацыстаў і іх памагатых супраць мірнага насельніцтва Беларусі.
Апублікаваныя дакументы аб ваенных злачынствах - гэта не толькі страшная спадчына вайны, але і неабвержны доказ віны нацыстаў, пацвярджэнне злачынстваў гітлерызму і яго памагатых. Сімвалічна, што матэрыялы, прадстаўленыя ў зборніках дакументаў “Без тэрміна даўнасці. Беларусь» леглі ў аснову крымінальнай справы, узбуджанай у 2021 годзе Генеральнай пракуратурай Рэспублікі Беларусь, па факце генацыду насельніцтва Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны перыяд.
Намеснік Міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь Старавойтаў Мікалай Міхайлавіч:
«У нашай краіне з вялікай павагай і павагай ставяцца да герояў Вялікай Айчыннай вайны. На жаль, апошнім часам некаторымі заходнімі палітыкамі іншых намаганняў прадпрымаецца, каб перапісаць гісторыю Другой сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў, каб абясцэніць подзвіг савецкіх воінаў, партызан, падпольшчыкаў і нанесці жорсткую абразу нашчадкам пераможцаў, узмацніць супрацьстаянне паміж людзьмі, пасеяць у людзьмі.
У Беларусі ніколі не спынялася вывучэнне гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Мы ганарымся тым, што гэты працэс ішоў без "перапісвання" гістарычнай праўды. Архівісты вучоныя і краязнаўцы выяўлялі новыя дакументы і факты, дапаўнялі і ўдакладнялі гераічны летапіс нашай гісторыі, які пачалі пісаць нашы продкі - відавочцы і ўдзельнікі той страшнай вайны. У рамках рэалізацыі праекту «Без тэрміна даўнасці. Беларусь» была праведзена каласальная праца. З архіваў Беларусі, Расіі, Германіі і ЗША былі сабраны тысячы дакументальных сведчанняў нацысцкіх злачынстваў на тэрыторыі ўсіх абласцей рэспублікі. За кожнай старонкай зборнікаў - гора і боль. Гэтыя сведчанні не маюць тэрміна даўнасці. Гэтую праўду немагчыма і згубна хаваць. Маладое пакаленне павінна разумець, якім коштам нашай краіне дасталася Перамога, і ў чым сутнасць нацызму і расізму».
Атмасферу захопленага гонару і духу патрыятызму мерапрыемству надалі не толькі выступленні ўдзельнікаў і гасцей, але і цудоўнае музычнае выступленне Усіхсвяцкага мужчынскага хору.
