Нарматворчая дзейнасць у сферы дзяржаўнага будаўніцтва

«Рэспубліка Беларусь – унітарная дэмакратычная сацыяльная прававая дзяржава. Рэспубліка Беларусь валодае вяршэнствам і паўнатой улады на сваёй тэрыторыі, самастойна ажыццяўляе ўнутраную і знешнюю палітыку. Рэспубліка Беларусь абараняе сваю незалежнасць і тэрытарыяльную цэласнасць, канстытуцыйны лад, забяспечвае законнасць і правапарадак. Чалавек, яго правы, свабоды і гарантыі іх рэалізацыі з’яўляюцца найвышэйшай каштоўнасцю і мэтай грамадства і дзяржавы. Дзяржава адказная перад грамадзянінам за стварэнне ўмоў для свабоднага і годнага развіцця асобы. Грамадзянін адказны перад дзяржавай за няўхільнае выкананне абавязкаў, якія ўскладзены на яго Канстытуцыяй». Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь 1994 года (са змяненнямi i дапаўненнямі, прынятымi на рэспубліканскiх рэферэндумах 24 лістапада 1996 г. i 17 кастрычніка 2004 г.)

Сфера дзяржаўнага будаўніцтва ахоплівае грамадскія адносіны, якія вынікаюць з прававых асноў ўладкавання дзяржавы, яе прыроды і накіраваны на рэалізацыю правоў і свабод чалавека, узаемадзеянне чалавека з дзяржаўнымі інстытутамі, стварэнне магчымасцяў для годнага і ўсебаковага развіцця асобы.

Удасканаленне заканадаўства ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва – адзін з асноўных спосабаў удзелу Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь у далейшым развіцці сістэмаўтваральных для нашай краіны прававых нормаў у прыватнасці і дзяржавы ў цэлым.

Актуалізацыя заканадаўства ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва з’яўляецца пастаянна запатрабаванай. Грамадства і дзяржава дынамічна развіваюцца, спараджаючы тым самым патрэбу ў нарматворчасці з мэтай удакладнення сённяшніх прававых нормаў або ўвядзення навацый.

Галоўным упраўленнем нарматворчай дзейнасці ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва ажыццяўляецца разпрацаванне праектаў нарматыўных прававых актаў правядзенне абавязковай юрыдычнай экспертызы праектаў пастаноў Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, а таксама ўзгадненне праектаў законаў, дэкрэтаў, указаў і распараджэнняў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Асноўнымі нарматыўнымі прававымі актамі, якія рэгламентуюць парадак нарматворчага працэсу, з’яўляюцца Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2018 года “Аб нарматыўных прававых актах” (далей – Закон аб нарматыўных прававых актах).

Падрыхтоўку праекта нарматыўнага прававога акта ажыццяўляе адпаведны дзяржаўны орган. Праект нарматыўнага прававога акта падлягае ўзгадненню з зацікаўленымі дзяржаўнымі органамі (арганізацыямі).

Пасля ўзгаднення праект накіроўваецца на абавязковую юрыдычную экспертызу. У залежнасці ад віду нарматыўнага прававога акта Законам аб нарматыўных прававых актах вызначаны суб’екты юрыдычнай экспертызы.

У адносінах да праектаў пастаноў Урада такую экспертызу ажыццяўляе Міністэрства юстыцыі (упаўнаважаная структурнае падраздзяленне Апарату Савета Міністраў).

Парадак накіравання праектаў рашэнняў Урада на абавязковую юрыдычную экспертызу ў Міністэрства юстыцыі, а таксама пералік неабходных дакументаў замацаваны ў Рэгламенце Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, зацверджаным пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 14 лютага 2009 г. № 193.

Што тычыцца падрыхтоўкі самога заключэння абавязковай юрыдычнай экспертызы праекта пастановы, то Законам аб нарматыўных прававых актах вызначаны крытэрыі ацэнкі праектаў пры правядзенні іх абавязковай юрыдычнай экспертызы.

Асноўнымі з іх з’яўляюцца:

  • адпаведнасць Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, нарматыўным прававым актам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, законам i iншым нарматыўным прававым актам большай юрыдычнай сілы, сумяшчальнасць з нарматыўнымі прававымі актамі аднолькавай юрыдычнай сілы ў адносінах да праекта нарматыўнага прававога акта;
  • выкананне патрабаванняў нарматворчай тэхнікі;
  • адпаведнасць міжнародным дагаворам і іншым міжнародна-прававым актам, у тым ліку патрабаванням уніфікацыі і гарманізацыі заканадаўства ў рамках інтэграцыйных аб'яднанняў, удзельніцай якіх з'яўляецца Рэспубліка Беларусь.

Правядзенне юрыдычнай экспертызы праектаў пастаноў Савета Міністраў ажыццяўляецца на прынцыпах, уласцівых нарматворчай дзейнасці. Да іх ліку адносяцца:

  • прынцып канстытуцыйнасці;
  • прынцып абароны правоў і свабод, законных інтарэсаў грамадзян;
  • прынцып адпаведнасці актаў ніжэйстаячых дзяржаўных органаў актам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь і вышэйстаячых дзяржаўных органаў;
  • прынцып прыярытэту агульнапрызнаных прынцыпаў міжнароднага права;
  • прынцып навуковасці.

Вынікам разгляду праекта пастановы Урада ў Міністэрстве юстыцыі з’яўляецца заключэнне абавязковай юрыдычнай экспертызы.

Пасля правядзення абавязковай юрыдычнай экспертызы праекты нарматыўных прававых актаў падлягаюць крыміналагічнай экспертызе на прадмет выяўлення ў іх норм, прымяненне якіх можа выклікаць узнікненне крымінагенных наступстваў у розных сферах грамадскіх адносін. Выпадкі і парадак правядзення крыміналагічнай экспертызы ўстаноўлены Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Акрамя гэтага, з 12 жніўня 2019 года ўступіў у сілу Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 ліпеня 2019 г. № 265 “Аб удасканаленні нарматворчай дзейнасці”. Названым Указам на Міністэрства юстыцыі ўскладзена адказнасць за юрыдычную якасць праекта прававога акта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, у тым ліку яго адпаведнасць патрабаванням нарматворчай тэхнікі.

Галоўнае ўпраўленне нарматворчай дзейнасці ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва на пастаяннай аснове аказвае садзейнічанне прадстаўнікам дзяржаўных органаў у растлумачэнні парадку падрыхтоўкі праектаў нарматыўных прававых актаў, у тым ліку шляхам накіравання метадычных рэкамендацый.

Дзейнасць галоўнага ўпраўлення нарматворчай дзейнасці ў сферы дзяржаўнага будаўніцтва характарызуецца высокай інтэнсіўнасцю, у тым ліку вялікай колькасцю падрыхтоўваемых праектаў нарматыўных прававых актаў. Колькасць дакументаў, якія паступаюць на разгляд у галоўнае ўпраўленне, на працягу апошніх гадоў застаецца стабільна высокай.

Актыўная праца вядзецца галоўным упраўленнем па ўдасканаленні заканадаўства аб зваротах грамадзян і юрыдычных асоб, адміністрацыйных працэдур, нарматворчай дзейнасці.

Такім чынам, дзейнасць галоўнага ўпраўлення накіравана на забеспячэнне захавання строгай іерархіі нарматыўных прававых актаў, што, у сваю чаргу, спрыяе рэалізацыі і абароне канстытуцыйных правоў і свабод грамадзян, развіццю канстытуцыйных каштоўнасцей, а таксама забяспечвае непахіснасць асноў народаўладдзя і канстытуцыйнага ладу.